CEM'E ÖZGÜR

ZAZACAYA HİZMET İÇİN NE YAPMALI ?

05 Jul 09 19:17:51 GMT

ZAZACAYA HİZMET İÇİN NE YAPMALI ?

Bugün Zazacanın yok olma veya asimile edilerek yok edilme tehlikesi ile karşı karşıya olduğu açıktır.Hassasiyet ve duyarlılık sahibi her özgür zazanın da bu endişeyi taşıdığı buna karşı çareler aramak istediğini ; fakat ne yapacağını bilemez halde olduğu da bir başka gerçektir.Bazıları ise esasen neticesiz ,randımansız olan uç sözler / yazılar yazmayı dile bir hizmet zannetmektedirler.Bu noktadan esasen bunların da - başka niyetler ve görevlerle o işlere girişenler hariç- zazaca için elinden geleni yapmak isteyen ; fakat ne yapacağını bilemeyen kişiler olduğu düşünülebilir.Zazacaya hizmet ediyor görüntüsü altında dar akıllarınca ve kararmış kalplerince Azizi Dinimiz İslama savaş açtıklarını zannedenler ise zaten bahis haricidir.

Her zaza ferdinin zazaca için yapacağı bir hizmet kesinlikle vardır.Hizmet etmek istiyorsak yapabileceğimiz noktalar olduğunu da elbette görürüz.
Kural 1:Büyük yollar küçük adımların birleşmesiyle aşılmıştır.
Bugün çoğumuzun elindeki telefonlar kameralı telefonlardır.Bunlarla yaşadığımız yerleri zaza yörelerini videoya çekip face e ya da youtube a veya benzeri video paylaşım sitelerine yükleyerek yörelerimizin güzelliğini hem bir birimizle hem tüm dünya ile paylaşabiliriz.Yine bu kameralı telefonları köyümüzde kentimizde söylenen zazaca halk şiirleri / halk türküleri / halk tekerlemelerini kayıt altına almak ve hem zaza toplumuyla hem dünyayla paylaşmak için kullanabiliriz.Bunlara yazılmış şiirleri okuyarak kaydedebiliriz.Bazılarımızın ekonomik imkanlarının daha iyi olduğu için video kameralara sahiptirler.Bu arkadaşlarımız az önce bahsedilenleri video kamerayla çekip daha kaliteli kayıtların halkımıza ulaşmasına hizmet edebilirler.Arkadaşlarımızın yapacağı Zazaca veya zaza toplumu yöreleri üzerine olan videoları biz de WesarTv de yayınlarız.Böylece televizyonunuz da bir nebze güçlenir.Fedakarlık seviyesi yüksek olan arkadaşlar bir gün çoğaldığı zaman WesarTv miz canlı bir internet tv si haline gelir.Bu arkadaşlarla bir düzenleme yapılarak tv miz biraz daha gerçek bir tv haline gelir.İnşaallah, bunun akabinde de bir gün bizim de bir uydu televizyonumuz olur.Tabii beklediğimiz o fedakarlar ortaya çıkarsa.Bunun sonrası da var.Onu da bunlar gerçekleştiği zaman yazarız.
Yeteneği olan zazalar zazaca şiir yazabilirler.Ki anadilimiz Zazaca çok şiirsel bir dildir.Deneyin rahatlıkla şiir yazılabildiğini / yazabileceğinizi göreceksiniz.Sadece şiir değil hikaye de yazılabilir.Hatta roman yazılabilir.Bu yazılanların zazaca olması elbette tercih sebebidir.Ancak zazacası yetersiz olanlarımız bir taraftan zazacalarını geliştirmeye çalışırken diğer taraftan Türkçe veya bildikleri dil hangisi ise o dilde bizim meselelerimize dair hikaye,şiir ve benzeri eserler ortaya koyabilirler.Emin olun ki bunların da zazacamıza çok büyük faydaları olacaktır.Yazılan eserler gruplarımıza aktarılabilir.Bize mesaj veya e posta yoluyla ulaştırılabilir.Biz de bunları sitelerimizde ve gruplarımızda uygun şekilde değerlendiririz.
Herhangi bir eser ortaya koyamayacakların da dilimiz için yapabilecekleri vardır.Bu arkadaşlar face deki gruplara uygun kişileri davet ederek bu gruplarımızn güçlenmesine katkı sağlayabilirler.Tabi burada gruplar derken İslama saygılı olan zazacaya gönülden bağlı olan zaza gruplarını kastediyorum.Diğer zaza grupları için bir sorumluluk kabul etmiyorum.Nitekim bazı kişiler her nedense başka zaza gruplarına katkı sağlarken bizim gruplarımıza sadece üye oluyorlar.Fakat , buraya hiçbir katkıda bulunmuyorlar....

Zazalar arasında nasıl bir işbirliği olabilir.Bu işbirliği prensipler üzerinde anlaşarak yapılabilir.Bu prensipler de kurumsal olduğunda islama saygı ve bağlılık temelinde mezhepçilikten kaçınmaktır.Eylemsel olduğunda ( proteso veya destek gibi ) ise bizzat proteso veya destek dışındaki konulardan kaçınmak şeklinde bir tarz takip edilirse istenilen netice elde edilecektir.Nitekim Özgür Zazalar Grubumuz birinci tarza ZAZACA KÜRTÇENİN VEYA BAŞKA BİR DİLİN LEHÇESİ DEĞİLDİR.AYRI BİR DİLDİR grubu da ikinci tarza bir örnektir.Bu konu ilerleyen haftalarda başlıbaşına bir konu olarak ele alınıp açıklanacaktır.
Esas konuya dönersek zazaca için yapılabileceklere baktığımızda reel hayatta yapabileceğimiz ve yapmamız gereken bir nokta daha ortaya çıkar.O da kendi gerçekliğimizi kendi insanımıza ve diğer insanlara aktarmak konusudur.Herbirerlerimiz farklı sosyal ortamlar içinde yaşamaktayız.Yaşadığımız çevreye göre söyleyebileceklerimiz farklı seviyelerdedir.Her zaza bulunduğu ortamın kritiğini yaparak neleri nerede söylemesi veya söylememesi gerektiğini kritik etmeli.Buna göre elinden geleni yapmalıdır.
Zazalar sadece sosyal çevrelerde yer almıyor.Çeşitli kültürel çevreler içinde de yer almaktadırlar.Bunlara katkı sağlamaktadırlar.Yer alsınlar katkı sağlasınlar.Fakat, ne olur hergün zamanlarının birazını da zazacaya ayırsınlar.Günde bir vakit ayıramıyorsa haftada belli bir vakitlerini ayırsınlar.Bunu da ayıramıyorlarsa -ki bu zazacaya olan sevginin en az seviyesidir- yılda belli bir vakitte zazaca için bir şeyler yapsınlar.Misal yazın köye gittiklerinde köyde video çeksinler.
Kural 2:Bedelsiz hiçbir başarı olmaz.
Biz zazaca için çaba gösterdiğimizde bu elbette bazılarının hoşuna gitmeyecektir.Peki zazaca için bunu da yapamayacaksak bizim zazacaya olan sevgimizden bahsedilebilir mi ? Kürt ırkçıları hemen bunu işbirlikçi hain ajan gibi yaftalarla yaftalayacaklardır.Kürt ırkçılarının fiziksel tehdit unsuru oldukları yerlerde onlara karşı direkt hedef haline gelecek şekilde ahmakça hareket etmek ne kadar yanlışsa onların kötülüklerinden kaçınacağız diye onların fikirlerine onay vermek de aynı derecede onursuzca bir davranıştır.Bu durumda onlara itaat etmemek ve fakat isyanı da açıkça yapmamak gerekmektedir.İleri sürdükleri safsatalara kesnlikle katılmamalıyız.Uygun kişilere de uygun yerlerde doğruları aktarmalıyız.Aksi takdirde bir gün dilimiz de dinimiz de namusumuz da paymal olacaktır.
İşin yasal boyutuna gelince günümüzde kültürel çalışmalar yapmanın önünde hiç bir yasal engel yoktur.Her ne kadar bazıları devlet düşmanlığına taptığı için böyle göstermeye çalışıyorlarsa da zazaca ve diğer dillerdeki kültürel eserler hiçbir yasal engellemeye takılmadan rahatça yapılabilmektedir.Buna karşın bazıları devletin güvenlik kayıtlarına isimlerimiz geçer şeklinde bir korkuya sahip olabilirler.Onlara da şunu hatırlatmak isterim.Bu devlet de her devlet de bütün vatandaşlarını bir şekilde gözler ve kayıt altına alır.Bu kayıtlara geçmek için herhangi bir kültürel faaliyet veya siyasi faaliyet içinde olmak tek sebep değildir.Siz sokağınızda veya okulunuzda uyumsuz şekilde hareket eden kavgacı bir kişilik olsanız da çok yumuşak başlı bir insan olsanız da kayıtlarınız tutulacaktır.Bu normaldir.Bundan kaçış imkansızdır.Onun için önemli olan yasal olarak bir cezaya tabi tutulup tutulmayacağınızdır.Şiddeti benimseyen veya öneren görüşler ileri sürmediğiniz veya bu tarz davranışlar içine girmediğiniz ve devlet düşmanlığı hastalığına yakalanmadığınız müddetçe başınıza herhangi bir yasal engel veya ceza gelmeyecektir.Bu noktadan herkesin içinin rahat olması ve cesur olması lazımdır.Ha buna rağmen devlete tapan bazı kamu görevlilerinin ters bakışlarıyla karşılaşabilirsiniz.O kadarı da olsun.Günlük hayatta zaten herkes bize sempatik bakmıyor.Bir kaç kişi daha eklensin bunun hiçbir zararı olmaz.Zazaca için buna değer kanaatindeyim.Ülkemizdeki bütün yasal yolları zazacamız için sonuna kadar kullanmaya çalışmalıyız.
Zazacaya olan sevginiz ne kadarsa onun için yapacağınız çalışma da o kadar olacaktır.Bu çalışmayı yaparken islama bağlı olmak da meselenin diğer önemli ayağını oluşturmaktadır.Bizi bugünlere kadar getiren Hak din İslamdır.Bundan sonraya da o götürecektir.Böyle olmasaydı bile yine islama bağlı olmak gerekecekti.Hem sonsuz hayatımızı kurtarmak için hem de başarı gelişme ve varlığın devamının temeli olan iyi bir insan olmanın temeli olduğu için İslama bağlı olmalıyız.Daha fazla bilgi isteyen Aziz Dinimiz İslam ve Biz Zazalar yazısına da bakabilir.
Ya Zazacaya olan sevgimiz için çalışacağız Zazaca dirilecek.Ya da çalışmayacağız İslam ve Zazaca düşmanı olan güçlerce Zazaca asimile edilerek yok edilecektir.
Not: Bu yazının başka forum, grup ve sitelere taşınması yasaktır.

XORA YA ALLAHY'RA ?

30 Jun 09 10:55:39 GMT

XORA YA ALLAHY'RA ?

Ekı çimiye kı estedı ,hıla hıla sinyatu ijado weêrondeconidı basirâne, hakimâne aysyeno, kelema kederu kuwwetde Tijda Ezeli nedıyose ; beqe kor ker tabiatu kuwweti ser kırose ( isnad:dayandırma) lazım yeno kı ; tabiat, sevê ijadi , hemeçidı besinor manewi makinonu matbaayo bı vındarno , ya ji hemeçidı yew kuwwetu hıkmeto şıkeno kayinat ( evren) khalku idara bıkıro yew hıkmet zeredecı kıro Çıkı: Seni cilveyu aksye tijı, lete comye rîde zeminidırê u çılkondı aysenê, ekı ê tijye kışkekye misaliu aksyecı ,a tıja asmendıra ay ser nevose ,lazım yeno kı,ze yew sere kıvriti cae cınedyeno lete comidi, tabii, fıtri u weêre hasiyetonde tijı, aysnayıştı kıj , mânacına zaf xori yu tija teveri kevul kerdışa, adodde letonde como tijone tabiiyo kevul kerdış...Êyni ze ne misali, çimiye estê u weêrye coni raştu raştiya cilvonde nomonde Tijda Ezeli nedıyêse, hergu çimiyo estodı hıla hergu weêre conidı; bepeyni yu kudret u irade u be peyni yew îlm u hıkmet şıkeno bıkıreşo yew tebiat yew kuwet zeredı kevul kerdış lazım yeno. No tarze fıkrise , tarzye fıkryo en nevyayışo en xurafeo bâtılo kayinattıdıro ( evrendıro) beno.İsono sinyate KHâlik’te kâinati , yew tebiato beşuuro ,bemuhimo, vehm biyaye xo yu mesıre açarnaye dono , helvet heywonira se kor deha heywon, deha beşuur biyayışexo aysneno.

KRN

DURİU NEZDİ BİYAYIŞ

29 Jun 09 06:31:45 GMT

DURİU NEZDİ BİYAYIŞ

Cenab-ı Hak hemeçire,hemeçira deha nezdiyo.Fekat hemeçi, eyra bepeyni duriyo.Seni zonayışu kalkerdışe Tijı bıvose lilikokı todesta eya şıkena tuwa kalo bıkıro.Todı seni bıwazo wıni tasarruf kena.Beqe kundağeçımdetuo emsale lilıkyo eyra tora deha nezdiya,tı hende çıhar hezari serı eyra durye, heç yu kışta neşkenê ay nezdi resê. Ekı bıxevetye veya şêre ,berê mekomde Aşmı ,raştu raştiya vejyê yu nuxtada yew bini verdı biyayışi , ayrê tek şıkenê yew çeşıt lilıkını bı kırê.Wıni ji Zato Zülcelalo ( Uwokı Weêrye Celalyo : pil biyayışyo ) Tija Ezelu Ebedyo halde hemeçire hemeçira deha nezdi biyayışidıro ; hemeçi eyra bepeyni duriyo.

KRN

BİRLİK VE DİRLİK DOSTA VE DÜŞMANA KARŞIDIR

28 Jun 09 16:48:46 GMT

BİRLİK VE DİRLİK DOSTA VE DÜŞMANA KARŞIDIR

Günümüzda yaşadığımız toplumda Türkçe çok güzel müzikler , şiirler ve edebiyat ürünleri var.Kürtçe çok güzel müzikler ,şiirler,atasözleri ve edebiyat ürünleri var.Peki zazaca edebiyat ürünleri,müzikler,şiirler ve edebiyat ürünleri neden çok az hiç düşündük mü ?Hatta zazaca müzik yapanların bazılarının müziklerinin diline bakmadan zazacaya karşı tavır almaları nedendir ?

Türkçe nin Kürtçenin güzel eserleri var bizim zazacamızın neden yok derken kesinlikle bir kıskançlık hased veya kin hedefiyle söylemiyorum.Var olsun eserleri o dillerde yok olmasınlar onlar da canlı bir şekilde yaşasınlar.Fakat, neden zazacanın yok veya yok hükmünde ?

En önemli neden dıştan mı geliyor yoksa içten mi ? Devlet okullarında Türkçe öğretilmesi ve Türkçe’nin tek devlet dili olması zazacanın yok olma eşiğine gelmiş olmasının başlıca ve tek nedeni midir ? Kürt ırkçısı tezlere iman etmiş olanlara bakarsanız size bunun gibi bir cevap vereceklerdir.Bu kesim o kadar ahmaklaşmıştır ki her kötülüğü devletten bilmektedirler.

Okullarda ve resmi iş ve işlemlerde Türkçe konuşulduğu bir gerçektir.Bunun kişilerin ana dili üzerine yapacağı etki de açıktır.Fakat, özel alanlarda evde işte sokakta Zazaca konuşmayı yasaklayan herhangi bir kanun maddesi var mı ? Hayır.Yasal hiç bir zorunluluk olmamasına rağmen önemli sayıda insanımız özel alanlarda kendi istek ve rızalarıyla batıda yaşıyorlarsa Türkçe doğuda yaşıyorlarsa Kürtçe konuşmaktadırlar.Tabii batıdaki doğularda diğer bir tabirle doğuluların ( kürt,arap,zaza ve diğer ) yaşadığı yerlerde de bazı zazalar kendi istekleriyle kendi aralarında Kürtçe konuşmaktadırlar.Bu durumda zazacanın yok olmasındaki en önemli sebep insanlarımızın kendi rızalarıyla Zazaca konuşmayı terk etmesi olarak ortaya çıkmaktadır.

Zazacaya yeterince sahip çıkmadığımız ortada güneş gibi açık olan bir gerçektir.Bazılarımız büyük ( ! ) işler başarma peşine düşüp hiçbirşey yapamayarak olduğu yerde kalakalmaktadır.Bazılarımız benlik kuyusunun içinden bir türlü çıkamamaktadır.Aynı düşünce ve hedefe ait birden çok facebook grubu ve sitesinin varlığı bunun kanıtıdır.Zazalar da “biz” dü şüncesi yoktur veya yok hükmündedir.Bazılarının durumu daha da acıdır.Çok aşırı iddialarla ortaya çıkan bazıları bugün birzamanlar sözde karşı çıktıklarının uydusu haline gelmişlerdir.Kürdi halklardanız demek gibi bir aşağı duruma yuvarlanmışlardır.Zazaca müzik yapan bazı sanatçıların da zazacaya karşı çıkanlar cephesinde hatta bazısının buna ek olarak İslam düşmanlığı noktasında da yer almaları bir başka derin çelişkidir. Bu konuyu ileride başka bir yazıda ele alacağım için şimdilik burada bu konuya nokta koyuyorum.

Zazaca üzerindeki en önemli tehdit Kürtleşmek tehlikesidir.İlginçtir bu tehlikeye bazı Türkler de destek vermektedir.Zazaları Kürtlerin bir kolu ve zazacayı da Kürtçenin lehçesi saymaktadırlar.Hatta bakınız NTV yayınlarından çıkan Diller Atlası kitabında zazaca yok sayılmakta ; Kürtçe ise var sayılmaktadır.Bu durum zazaların Kürtleştirilmesi tehlikesinin bir yönünde bazı Türklerin de yer aldığını göstermektedir.

Devlette bazı makamları işgal etmiş olan Ergenekon çetesinin “ En iyi kürt, ölü kürttür” tarzındaki söylemleriyle ; yaptıkları işbirlikli cinayetlerle ; yaptıkları komplolarla ; hatta Mevlana Kürtleri Görseydi Gelmeyin Derdi gibi facebook gruplarıyla sağladıkları lojistik destekleriyle de insanlarımızın bir kısmı tepki göstereceğini zannederken kendilerini kürt ırkçılarının kucağında bulmaktadır.Bu yolla kendi izzet ve şerefini kurtaracağını zannederken zazacayı Kürtçenin lehçesi gösterenlerin yanında yer almaya başlamaktadır.Bunun ardından da hızla Kürtleşmekte hatta o derecede ki zazacanın ayrı bir dil olduğunu savunan zazalara düşman olacak derecede alçalabilmektedirler.

Zazaların yaşadığı fakat kürt ırkçısı zihniyetin eline düşmüş olan Dicle, Lice gibi zaza yörelerindeki soydaşlarımıza baktığımızda büyük çoğunluğunun Kürtleştiği açıkça görülmektedir.Hatta Palu yöremize bu mikrobik düşünceyi bulaştırdıkları Palulu zazalardan biri bir zaza grubunda zazacanın Kürtçenin lehçesi olmadığı savunulunca burada kürt düşmanlığı görüyorum demek gibi bir rezilliğe düşebilmektedir.İnsanın kendi evi yanarken evini yakanlara ev sahiplerinin karşı çıkmasına veryansın etmesi ne kadar acınılacak bir durumdur.

Zazaların bu konuda karşılaştığı olgulardan biri de devrimcilik şeklindeki düşünceye bir şekilde kapıldıktan sonra Kürtçülere karşı bir zaaf içine düşmeleridir.İnsanlarımız önce Kürtçü sonra devrimci olmuyor ; önce devrimci / solcu oluyorlar .Akabinde de devrim aşkıyla Kürtçülük akımına kapılıyorlar.Ve neticede Kürtleşerek zazalıklarını kaybediyorlar.Bu genel itibariyle böyledir.

Zazaların bir kısmı ise hep zazalar arasında yaşadıkları için Kürtçülerin Zazalara karşı yaptıkları aşağılama ve dışlamaya maruz kalmadıkları ve bazı kürt ırkçılarının kendilerini polise dövdürterek hatta karşısına geçip küfrederek kendilerini coplatma ve de bir kısım kürt ırkçısı gösterici veya eylemcileri kendileri öldürtüp suçu devletin üzerine atarak duygu sömürüsü yapma yollu kompolarına aldanarak onları mazlum zannedip kendi cellatlarının safında yer almaktadırlar.Alçakça bir şekilde Zazaca Kürtçenin lehçesidir diyenlerin ve ele geçirdikleri zaza yörelerindeki zazaları Kürtleştirenlerin destekçisi olmaktadırlar.Bu durumu da bir kahramanlık zannetmektedirler.Ne zavallı ve ne kokuşmuş bir mantık.Ayrıca bu durumda bir kısım aşırı Türkçü devlet görevlileriyle Ergenekoncu bazı devlet görevlilerinin bunlara işkence ederek onları mazlum konumuna geçirerek kürt ırkçılarının güçlenmesine sağladıkları destek de bir başka gerçektir.

Yazının buraya kadar olan kısmı aslında yazılmayabilirdi.Fakat maalesef zazaların bir kısmında düşüncelerde kararsızlık şeklinde bir düşünsel hastalık bulunduğundan bunları yazmak gerekliydi.

Yaşadığımız ülkede zazacanın önüne engel çıkaranlara ve onu yolundan saptırarak bozmaya çalışanlara baktığmızda Kürt ırkçılarını ve Ergenekoncuları görmekteyiz.Kürtçüler onu kendi lehçeleri yaparak zazaları sömürme ve asimile etme yoluna giderken Ergenekoncular da Hem Kürtler üzerinde yaptıkları sözde baskılarla hem onlara lojistik cephane ve istihbarat desteği sağlayarak İnsanları kürt ırkçılarının kucağına itmektedir.İnsanlarımızın onların bu ajitasyonlarına karşı uyanık olmaları gerekmektedir.Fillerin çimendeki cilveleşmelerinde taraf tutmak şeklindeki bir ahmaklığa düşmemeleri gerekmektedir.Ergenekoncuların zazacaya yaptıkları bir kötülükde devletde ki demokratik açılımları engelleyerek veya sınırlayarak zazacanın ve diğer dillerin bundan yararlanmasının önünde engel olmalarıdır.Zaten Ergenekoncular ,Aziz dinimiz İslamın da düşmanlığını yapmakta ; başörtülü masum mazlum bacılarımızın üniversiteler de okumasının da önüne geçmeye çalışmaktadırlar.Herneyse….

İnsanların barış dostluk ve kardeşlik içinde yaşamalarını kim istemez ki..Fakat, bir insan evini soyan hırsıza çay ikram eder; hatta bununla yetinmez onun için bir de özel yemekler yapar giydiklerinden giydirirse o insanın ne kadar insancıl olduğundan değil ; ancak, ne kadar ahmak olduğundan bahsedilebilir.

Hayatın doğru yönde sürmesi ancak yarar ve zararı bilmekten geçtiği görüldükten sonra sosyal hayat içinde yaşıyoruz.Ne yapabiliriz? Sorusunun cevabına geçilebilir.

Doğrudur gündelik hayatta her türlü insanla ve her türlü düşünce ile karşılaşıyoruz.Peki , karşılaştığımız insanların her türlü düşüncelerini benimsiyor muyuz? Her iddialarına “evet” diyor muyuz?.Elbette ki “ hayır “ .Doğru buluyorsak “ doğru “ diyoruz.Yanlış buluyorsak “ yanlış “ diyoruz.Öyle ise neden zazaca lehçedir iddiasında ve iftirasında bulunanlara hayır diyemiyoruz. Zaza, kürttür iddiasına karşı bir insan “ hayır “ diyemiyorsa onun şerefli bir insan olduğundan nasıl bahsedilebilir ki .Aynı durum Zaza ,Türktür iddiasına ve iftirasına karşı hayır diyebilmek noktasında da zazaların tarihte kurduğu hiçbir devlet yoktur iddiasına ve iftirası karşısında da geçerlidir.

İnsani ilişkilerimizde düşüncelerine katılmadığımız herkesle kavgamı ediyoruz veya kavga etmemiz mi gerekiyor ? Hayır.İnsan kendi kanaatini düşüncesini ortaya koyar isbat eder.Karşıdaki kişiyle insani münasebetleri yine devam eder.Eğer ki bir kişi siz onun safsatalarına iftiralarına inanmadığınız kabul etmediğiniz takdirde sizinle münasebetlerini kesecekse zaten o arkadaş olmaya layık olmayan bir kişidir.Öylesi aşağı deredecedeki birinden size hiçbir yönden zarardan başka bir şey gelmeyecektir.

İnsan başkalarına hayır diyebildiği ölçüde kendi kişiliğini geliştirebilir.Aksi takdirde silik bir şahsiyet olmaktan ve ezilmekten kurtulamaz.Bir Zaza başka durumlarda “ hayır “ diyebiliyor fakat zazaca için “ hayır “ diyemiyorsa onun yanında Zazacanın hiç bir önemi yok demektir.O takdirde Zazalık iddiasında bulunması da bir yalandan ibarettir.

Zazacaya önem verirken kürt ırkçılığından ve aşırı Türkçülükten kaçınırken Zaza ırkçılığının içine de düşmemek gerekir.Zira , insanın değeri yaptığı iyi davranışlar ve güzel niyetlerle ölçülür.Onların yaptığının aynısını yapan Zazalık adına da yaparsa onlardan farkı olmayan biridir.

Türkler , yüzyıllarca İslamın kahraman bir ordusu olarak İslama hizmet etmişlerdir.Yüzyıllarca birbirlerini inkar etmeden İslam kardeşliği içinde yaşamışlardır.Bazı yanlış davranışlı ( ki dikkat edildiğinde bunların aynı zamanda İslam düşmanı olduğu da görülmektedir ) Türkler yüzünden bütün Türklere düşman olmak asla kabul edilebilecek bir olgu değildir.Kim ne derse desin Müslüman Türkler bizim kardeşlerimiz ve candan dostlarımızdır.Müslüman Zazalar ve Müslüman Türkler bir birinin can kardeşidir ve olmaya devam edeceklerdir.

Kürtlerin bir kısmının Kürt ırkçılığının pençesine düşmüş olması bütün Kürtlerin kötü olduğu terörist ve katil destekçisi olduğu anlamına gelmez.Müslüman Kürtler de yüzyıllarca Zazaların Zazalığını inkar etmeden İslam kardeşliği içinde yaşamışlardır.Müslümanlığı hayatının temel gayesi yapan PKK/DTP ye biat etmemiş olan Müslüman Kürtler de Müslüman Zazaların kardeşi , arkadaşı ve can dostudur.Kürt milletinin içinden Said Nursi gibi asrın İslam aliminin çıkmış olması tek başına Müslüman Kürt Milletinin sevilmesi için yeterlidir.

Osmanlının Yeniçeri Ocağını kaldırdığı zamana kadar hatta İttihat ve Terakki nin selefleri olan Genç Osmanlılar ve Jön Türklere kadar ülkedeki İslam unsurları arasında önemli bir sorun olmadan bu İslam kardeşliği devam etmiştir.İstisnayı teşkil eden az bir kısım devlet ricalinin yaptıkları hariç tabii ki..Bu İslam içindeki İslam kardeşliği bizim birlik ve beraberliğimizin yoludur.Bu konunun ayrıntısını başka bir yazıda yazacağım, inşallah.

Zazacamıza sahip çıkmak için sivil bir şekilde onu savunmalıyız.Popüler sanat ürünleri meydan getirmeliyiz.Zazacamız için elele vermeliyiz.Bunu da islama bağlı olarak helal dairesi içinde yasal bir şekilde yapmalıyız.Aksi takdirde dengesi bozulanların dengesinin bozulduğu gibi kendimizi ya Ergenekon a hizmet eder bir şekilde ya bir ırkçılık kuyusunda ya da bir başka iğrenç dipsiz kuyunun içinde bulmamız kaçınılmazdır.

Yaşadığımız Ülkede Türkiye ‘de birlik ve bütünlüğe ihtiyaç vardır.Ülkede ayrılıkçılık rüzgarları esmeye başlarsa o toz duman ortamında bazı zazaların ajitasyonlara aldanarak Kürtleşmesi veya Türkleşmesi kaçınılmazdır.Bir yangın çıkarmaya çalışanlar var.Zazacanın ve zazaların geleceği o yangını körüklemekte değil ; o yangını söndürmekte söndürmeye çalışmaktadır.Bunun yolu da yangın çıkarmaya çalışanların iş ve eylemlerine katılmamakta, insanlarımızı bu konuda bilinçlendirmekte ; devletin işini de devlete bırakmaktadır.Ülkede insan hakları , demokratikleşme ve islamın daha rahat yaşanması yönündeki adım ve atılımlar desteklenmelidir .Zazaca ile ilgili çalışmalarımızı güzelce yapmamız ; taleplerimizde ciddi olup ciddi talepleri devletten inatla ve ciddiyetle istememizdir.

XABER DAYIŞ

18 Jun 09 20:09:46 GMT

XEBER DAYIŞ

Hem heç mumkın neveno kı; Sinyatqaro Weere Celali ne çimiyonde sinyatınona weeronde conire xo sınasneno u nımetonde kimetınona xo hes kerdış dono; verde inodı weeronde şuurora çıçire rızacı esta u çıçi wazeno wasıtada yu elciya xeber ino nedo !

KRN

SENİNA DUNYAY.jpg

10 Jun 09 20:10:02 GMT

SENİNA DUNYAY.jpg

106,80 KByte 1280x960

ŞENİNA DÜNYAY

KUYRUK DAVASI

27 May 09 19:04:28 GMT

KUYRUK DAVASI

Bilindiği gibi insanlar yüzyıllar önce çeşitli tabletlere ve mağara duvarlarına çizdikleri resimlerle kendilerini ifade ediyorlardı.Lakin zamanla insanlar her konuda kendilerini geliştirdiler.Ve çeşitli sebeplerden ötürü göç etmeye başladılar.İnsanların anayurtlarından ayrılması bir bakıma dillerinde yayılıp ayrılması anlamını taşımaktadır. Günümüzde dilbilimciler iki dil arasındaki dil birliğini o dillerin köklerinin hangi guruptan geldiğine ve o dillerdeki en eski sözcüklere bakarak anlarlar. Dilbilimin temelinde bu kavram vardır; ‘ mutual intelligence’dediğimiz kavram.Eğer bir dil daha önce bağlı olduğu dillerden kopma aşamasında gramer yapıları oluşturmuş ise ve artık bir birlerini anlayamayacak duruma gelmişlerse o dil lehçe olmaktan çıkar ve kendi başına dil olur.

Sanırım asıl konumuza geçme vakti geldi;zaza dilinin Kürtçenin bir lehçesi olduğunu iddaa edenlere mutual intelligence kavramının iyi bir cevap olacağı kanısındayım.Çünkü zazaca bu kavramı doğruluyor ve başlı başına bir dil oluyor bu durumda. Zazaca ve İngilizce arasındaki bazı kelimelerin şekil olarak benzemesi ,Türkçeyle benzeşmesi normal ama İngilizce ile benzeşmesi bu dilin çok eski olduğunu, etkilediğini ve etkilendiğini gösterir ki,bunu bir lehçe deyip geçenlere tokat gibi bir cevap daha vermiş olur.

İNGİLİZCE ZAZACA Great gırd Middle miyon(köken maidya ) Mother mae(köken mathro) Father pi(köken pithar) Three hire(köken thri ‘thr’ zazaca ‘hr’ olur.Kürtçe ve Farsçada ‘s’ olur.

Zazaca eski mezopotamyaya yerleşen halklardan sözcükler ödünç almıştır.Örneğin;irancadan,Ermeniceden,huriceden,hititceden,Sümerceden,Türkçeden,Yunancadan ve diğer halkların dillerinden bir karışım söz konusudur.Ama bu şu anlama gelmez; zazaca bu dillerin bir lehçesidir..Eğer öyle olsaydı bu şu anlamada gelmezmiydi; zazaca İngilizcenin diyalektiğidir.Ona bakılırsa zaza dili Farsçaya bir çok dilden daha yakındır(irani dil gurubundan olması dolayısıyla).Farsçanın diyalektiğidir deseler daha mantıklı olmaz mı??

Farsça,Kürtçe ve zazaca kelimeleri sıralayıp karşılaştıralım.Farsça ve Kürtçe birbirine ne kadar yakınsa,zazacanında onlara o derece olduğunu göreceksiniz.Yani zazacada onlar gibi dildir.Hint-Avrupa dilbilimcileri eserleri ile zazacanın en eski dillerden bir dil olduğunu kanıtlamışlardır.Örneğin;Terry Lynn(A Grammar Of Dimli,Michigan,ABD,1952),C.M.Jacobson(Rastnustena Zone Ma,Bonn 1993),kürdolojinin babası kabul edilen Minorsky İslam Ansiklopedisi’nin İngilizce basımında zazaların kesinlikle Kürtlükle alakalarının olmadığını belirtir.Ünlü bir dilbilimci olan Mann-Hadank yaptığı araştırmalarda zazacanın ayrı bir dil olduğu kanısına varmış ve şöyle demiştir; ‘Dimili sözcüğünün Daylamiden geldiği sonucuna vardım.Zazaca Daylamitlerin bir yansıması olarak görülüyor.Daylamitler daha ortaçağ ilişkilerinde bile Kürtlerden ayrılıyordu.’Dil Ve Lingvistik Ansiklopedisi adlı on ciltlik bir yapıtın 4789 ‘uncu sayfasında Türkiyede konuşulan diller; ‘Türkçe,Kürtçe,Zazaca,Çerkezce,Absakça,Lazca,Arapça,Ermenice ve dahası’..Kitapta zazalar için dimili deniliyor ve dimili Hint-Ari İrani veya Hint-Avrupa dillerindendir.Yani zazaca bir lehçe olarak değilde zaza dili olarak konu ediliyor. Zazaca ve Kürtçe aynı dil ailesindendir.Ancak bu birbirlerinin lehçeleri olmalarını gerektirmez.Zaza dili asla Kürtçenin bir lehçesi değildir,bunun aksi ise tıpkı;Türkçeden ayrı birer dil durumundaki Kazakça,Özbekçe,Türkmence gibi dillerin Türkçenin lehçesi statüsüne indirgenmeye çalışılması faşizmi gibidir.Zazaca da Kürtçe lanse edilmeye çalışılıyor.

Zazaca ve Kürtçeden birer kelime örnek vermek gerekirse ;köy sözcüğü zazacada dewe,Kürtçede gund olarak geçer.Sizce var mı bir benzerlik!Buna benzer belki yüzlerce kelime ..Sakın bir kelime bulmuş burada farklı göstermeye çalışıyor düşüncesi olmasın,çünkü alakasız yüzlerce kelime yazabilirim.Tabiki bir dilin diğer dillerle benzerliklerine sözcüksel olarak varılamaz ama yine de bu bir adımdır.Anadoluda konuşulan kurmancı Kürtçesiyle yüzyıllarca ortak coğrafya paylaşıldığından dolayı bir dil yaklaşımı olmuştur.Lakin bu zazaları Kürtlerin 4 kolundan biri olarak göstermek konusunda kesinlikle yetersizdir.Kürtler siyasi ve sayısal olarak zazalardan üstün oldukları için ve özellikle de kürt milliyetçiliği geliştikten sonra zazalara kürt,zaza diline kürt lehçesi diye bir tanımlama oluşmuştur.Halbuki zazaların yaşlı ve siyasetten uzak kalmış kesimi Kürtlüğü ve Türklüğü kabul etmez.Zazalar kendi dillerinde Kürtlere khurmanc,Türklere ise tırk derler ve kendilerini kürtlükten ayırırlar.Lakin şu an Güney Doğuda yoğun bir Kürtleştirme politikası var.Geçmişte zazaca konuşulan bazı köylerde şimdi sadece Kürtçe.Birileri kendi siyasi kaygılarından dolayı zaza halkının dilini ve kültürünü adeta feda ediyor.Bütün kürt örgütlerinin iç tüzük programlarına baktığımız zaman zazalar adına hiçbir ibre bulamazsınız.İnkar,inkar,inkar..

Diğer taraftan Süryani vb. halkların yani nüfusu bin kişiyi bile bulmayanların dilini kültürünü korumaları ve geliştirmeleri gerektiğini sık sık dile getiriyorlar ve her türlü desteği sunuyorlar.Sizce bütün bunlar neden??Zazalar deyince bazıları nedense tırsıyor.

Diyelim ki Zazaca Kürtçenin bir lehçesi ,peki neden Roj,Med gibi TV lerde zazacadan fazla bahsedilmiyor,ve eğer zazaca Kürtçenin bir lehçesiyse neden bin kişinin konuştuğu lehçeye daha çok önem veriliyor??Aslında Kürtlerde istemiyorlar,zazalar onlar için büyük bir tehdit çünkü.

Zazalar ve Kürtlerin İslam kardeşliği dışında hiçbir ortak yönü yoktur(gelenek,kültür,dil).Sadece birbirleriyle ortak olan yönleri; aynı coğrafyayı paylaşmaları ve azınlık durumda oldukları devletlerin çatısı altında gördükleri baskı ve haksızlıklara karşı birlikte hareket etmeleridir.

Kısacası; dil kültürdür,dil bir milleti var eden unsurdur.Diline önem vermeyen bir insanın vatan ve millet sevgisi sahtedir.Ve sonuç olarak şunu söylemek gerekirse;zaza dili hiçbir dile kuyruk değildir ve en önemliside bu dil yaşayacaktır..

ELİDA ZERRİ den alıntıdır.

ÖZGÜR ZAZALAR.jpg

20 May 09 11:59:51 GMT

ÖZGÜR ZAZALAR.jpg

17,62 KByte 352x416

BESO.jpg

15 May 09 16:38:06 GMT

BESO.jpg

96,34 KByte 906x560

CENİ

15 May 09 16:35:46 GMT

CENİ

Ceni keyondêxora vejyae isoni rayra vetê,gere peyser şêre keyondêxo.

Kali | Tiri | 668

TABİAT NEŞKENO KHALK KIRO

07 May 09 15:40:36 GMT

TABİAT NEŞKENO KHALK KIRO

Ekı hemeçi, Vâhido Ehad ( Tek Yew )o Kadiro Zülcelâli ( Kuwetecı Hemeçirê Esto Weêre Pilin(Celal)) nedıyose , beke sebebo ser vose, lâzım yeno kı: Zaf çımye êsasye âlemu sebebi , herguyew weêrde conidı zere şıyayışecı bıvo. Halbuke vücudde ze mesı yu makhlukte kıjidı, en weşu rınd raşt dayışya ğayet hassas yew pemıtoxu tom yew piya xevetyayışya,cem biyayışê çeşıt çeşıt u yewbinirê zıd, muxalif sebebo, hendı meydondı yu nevyayışo kı, isono hende mesı şuurecı ( xoferkında biyayışecı ) esto ôro vajo “no nevyayışo, neveno”.Iê yu cismo kışkeke mesı, ekseri çimiyonde êsasonde kayinatu ( evrenu) sebebonde kayinatya alakayıno; beqe yew çılqecıno. Ekı Kadirdê Ezeli ( Kuwetecı Hemeçirê Esto Beso Vernide Verniyono) nedıyose , o sebebo maddi, vücudde ey hetı xobıxo gere xazır bıvinyo; beqe gere şêro cismde eydê kışkeki zere. Beqe îcav keno yew örnegecıno kıj hücra kışkeka çımdıra ay zere quo.Çıkı sebeb maddiyose ; lazım yeno çimyokı cırê biyo sebeb ey hetıvo ey zeredıvo .No haldı gıştye dıdı mesone ze derzinı neşkenê tede ca biyıre a hücrada kıjıdı çimye âlemye veya şınê çımye âlemye êsasi u tabiâtî maddedexua zeredı bıvinyayışa zê ustayo zeredı xevetyayışecı kevul kerdış lazım yeno.
İşte en ehmakye Sofestai'yo ji êna yu meslekra şermayênê

KRN

İSON

03 Apr 09 13:23:19 GMT

İSON

İson estıştê yu âcizinda bepeyniya aduyonde ( düşmenonde) bepeyniya fekirinda besinoru ehtacecınê besinorya piya ; çimiyecı pêro piya hendı zafu çeşıt çeşıt hejâtonu dekerrona ( hissona/ duyguyona) hejatın vrazyaw kı se hezar çeşıt derdo onceno se hezar tarzodı tômo zewk kerdışa wazeno.Wini mıradyecınu waştışyecı estê kı, yew keso na kayinatirê ( evrenîrê ) pêro hukmecı neşıno neşkeno ê waştışo biyaro ca.

KRN

EY ZERÎ

02 Apr 09 19:45:22 GMT

EY ZERÎ

Dergaho tı resawacı post vı, bena pilı
Xeribo to di cırê dost vı, bena pilı
Meclisirê dewom kı,dest mey’a menı
Soxveta tı kewtecı mest vı, bena pilı.

ABDÜRRAHİM KARAKOÇ ( Açarnayox:Zeynelabidin)

AZİZ DİNİMİZ İSLAM VE BİZ ZAZALAR

28 Mar 09 16:15:30 GMT

AZİZ DİNİMİZ İSLAM VE BİZ ZAZALAR

İnsanı Allah yaratmıştır.Nasıl bu mükemmel vücud kendi kendine meydana gelebilir?Bu noktadan sonra insan dini hak olup olmamasına göre değerlendirir.İş şahsi çıkarlara kaldığı zaman her insandan başka bir din çıkacaktır.Bu açıdan olaya çıkar açısından yaklaşmak baştan yanlıştır.Bunun yanlışlığını kabulden sonra gelelim islamiyetin biz zazalara yararı mı olmuş zararı mı konusuna. 1.İnsan hayatı dünya hayatından ibaret değildir.Ki sadece dünyadaki yarara bakalım.Zaza insanı islama iman ve salih amelde bulunduktan sonra ebedi cennete gidecektir.İnsanlarımız islamı kabulle birlikte sonsuz hayatlarını kurtarmışlardır. 2.Zaza insanımız islamı kabulle birlikte yanlış davranışlardan ahlaksızca çürümelerden ve stres ve huzursuzluklardan kurtulmuştur.Bakınız dünyevi seviyesi çok iyi olan ülkelerde ahlak ne derece kötü bir halde ve intiharlar ne derece yüksek. 3.Zaza kültürünü ve dilini geçmişten bugüne taşıyan eserler islam için verilen eserlerdir.Bakınız Mıla Exmedê Xasi ve diğerlerinin yazdığı mevlitler.Ayrıca diğer dini sözlü eserler. 4.İslam tekrar söylüyorum bazı atalar dinine tapanların zannettiği gibi bir arap dini değildir.Öyle olsaydı öz amcası ve ümeyyeoğulları ve diğer bir kısım kabileler hemen kabul ederlerdi.Zaten onlar da bu haşimoğullarının dinidir diye karşı çıkmışlardı.Atalar dinine tapan bu cahiliye ne kadar da birbirine benziyor. 5.Sasani Devleti'ni yıkan Arap devleti değil İslam Devletidir.Son Sasani şahının Allah'ın resulünün mektubuna yaptığı saygısızlık sebebiyledir ki sasaniler devleti tamamen yıkıldı.Bir daha ortaya çıkamadı.Çünkü evrenin sahibine ,O'nun biricik elçisine karşı ,ve o elçinin kendisine gönderdiği elçiye karşı çok büyük saygısızlıklar yaptı bu son şah.Keşke bizans hükümdarı gibi mısır mukavkısı gibi saygılı olsaydı.Bakınız Bizans'ın devleti sonra ne kadar süre devam etti.Evet, bu sözler belki nesnel değil.Fakat, vicdan sahipleri için bir gerçektir. 6.Bugün islamı bir şekilde kabul eden zazalar ( isterse kendini islam dışında da görse neticede islamın bir mezhebi veya islamdan çıkmış bir mezheb de olsa bu onların kendi tercihidir.Ahiretteki hesabı ise Allah görecektir.Sonuç olarak bir şekilde islamla ilgili olanlar) halen zaza kimliğini korurken ; İslam devleti sınırlarından kaçıp hindistana veya daha uzaklara giderek islamı kabul etmeyenlerden ise bugün zaza kimliğini koruyabilen hiç kimse yoktur. 7.İslam dünyasında bir sünni-şii ayrımı olsa da bir şii-sünni düşmanlığı yoktur.Ancak, bunu oluşturmaya çalışan ABD ve kuklaları vardır. 8.Kadına batı medeniyetinin değer verip vermediği ortadadır.Batıda kadın bir metadır artık.O uygarlığı benimseyenler de kadın çıplak vücudu için değerlidir.Kadın olarak varlığı için değil.Kadının yaratılışına zıt ne var ise özgürlük adında sunulmaktadır.Annelik bir ayıp konumuna gelmiştir adeta.İngiltere'de ensest ilişkiler %20 civarındadır.Bu tür ahlaksızlıklar batı toplumlarında son derece yaygındır.İslamın bu ahlaksızlıklara karşı çıkması İslam toplumlarında bu tür rezil durumların olmaması mı islamın kadınlara değer vermemesi anlamına geliyor. 9.Zaza İslam Devletleri.Sasanilerden sonra islamı benimseyen sasanilerden (zazalardan) bir kısmı Samaniler ( Daha sonra farkılılaşarak tacik milletini oluşturmuşlardır ) İslama birçok hizmetler etmişlerdir.Alevi Zaza Büveyhiler Devleti,islama saygılı ve bir ölçüde bağlı oldukları müddetçe varlıklarını devam ettirmişlerdir.Ziyar Devleti,Şadıllılar Devleti hatta net olmasa da Eyyubiler Devleti ve başka ( şu anda netleştiremediğimiz için yazmıyorum ) zaza islam devletleri de tarihte var olmuştur. Böyle olduğu için mi ahirette ve gerçek hayattaki gerçek faydasının yanında Aziz Dinimiz İslam zazalara zararlı olmuştur Sözün özü İslam dini dünya için evren için ve pek tabii ki biz zazalar için büyük bir rahmettir.Zazaları islamdan koparmaya çalışan hem zazalara hem de islama ihanet içerisindedir. Zazaların özgürlüğü her bir zazanın kendisini bu emperyalistlerin önümüze attığı islam düşmanlığı yönündeki hile ve tuzaklara esir olmamaktan geçer.

Akıl

23 Mar 09 20:19:16 GMT

Akıl

Akılo cüce,loreqo gongolada mertolidı:
"Yu fıçiyo kışkek,zerecı pır turşidı "...

NECİP FAZIL KISAKÜREK ( Açarnayox:Zeynelabidin )

ÎLMU DİN

22 Mar 09 09:51:41 GMT

ÎLMU DİN

Nure akli îlmye fenye.Nure zerîse îlmye dinye.

KRN

Yew Wextê Kali ( A Time to Talk )

12 Mar 09 17:21:35 GMT

Yew Wextê Kali

Çıçağ yew ombaz rayra veyndonomı
U ıstoracı bena yawaşı yu arada pay şıyayışirê,
Ez nışkeno vindıri bewni xo het
Kaşo perkınodı Ez neşkeno kulve bıkıri ,
U dono pıro ez kotiyose, o çıçyo?
Nê, hendê yu kalo kerdışi wext çınyo.
Ez resaye êrdi miyondı zor dono kulvdexo,
Bırnayış kedyeno u poj lıngi dergo,
U newaze pay şiyayış: Ez dêste sıyini verra şıno
Sevê ombazina yu ziyaretı.

Robert Frost ( Açarnayox ( Translator): Zeynelabidin )

A Time to Talk

When a friend calls to me from the road
And slows his horse to a meaning walk,
I don't stand still and look around
On all the hills I haven't hoed,
And shout from where I am, What is it?
No, not as there is a time to talk.
I thrust my hoe in the mellow ground,
Blade-end up and five feet tall,
And plod: I go up to the stone wall
For a friendly visit.

Robert Frost

ZWENEMAU MA.jpg

11 Mar 09 17:24:32 GMT

ZWENEMAU MA.jpg

65,29 KByte 600x436

ZWENEMAU MA

EMENİ.jpg

07 Mar 09 19:47:54 GMT

EMENİ.jpg

45,61 KByte 522x600

XATIRA BUŞ'İRE EMENİ EŞTIŞİ

MASA PİNG-PONGİ ( PİNG-PONG MASASI )

25 Jan 09 16:30:45 GMT

MASA PİNG-PONGİ

Law sıpi law sert u tak tak
Topa klorıkı topa kıjı u tak tak
Masa ping-pongi biyayış u nevyayışi aradı
Ez destyemı bıryaye biyayışu nevyayışi aradı
...... lew panayışire eywalla u tak tak
Piya sinema ... ıê ... u tak tak
Masa ping-pongi biyayış u nevyayışi aradı

Çıme gay yaji boçıka golıki
Kadifekale yaji çheme Sen'i
Ha Sezai ha masa ping-pongi
Ha masa ping-pongi ha tıfıngo veng
Yew işarete desti eywalla u tak tak
Çımyeto çığa rındıye çığa weşye
Çığa rındye çığa germye
Tak tak tak tak tak tak tak

SEZAİ KARAKOÇ ( AÇARNAYOX:ZEYNELABİDİN)

PİNG-PONG MASASI

Beyaz iplik sert iplik ve tak tak
Yuvarlak top küçük top ve tak tak
Ping-pong masası varla yok arası
Ben ellerim kesik varla yok arası
...... Öpüçüğüne eyvallah ve tak tak
Beraber sinemaya ... evet ... ve tak tak
Ping-pong masası varla yok arası

Öküzün gözü veya dananın kuyruğu
Kadifekale veya Sen nehri
Ha Sezai ha ping-pong masası
Ha ping-pong masası ha boş tüfek
Bir el işareti eyvallah ve tak tak
Gözlerin ne kadar güzel ne kadar iyi
Ne kadar güzel ne kadar sıcak
Tak tak tak tak tak tak tak

SEZAİ KARAKOÇ

Hes Kerdış ( Sevmek )

27 Dec 08 15:56:21 GMT

Hes Kerdış

Dünyau makhlukye kı eydı ino mana nomedecına hes mekı ; Çığa weş vraşto vajı, Çığa weşo mevajı.

KRN'ra

Sevmek

Dünyayı ve ondaki mahlukatı mana-i harfiyle sev, mana-i ismiyle sevme; "ne kadar güzel yapılmış" de, "ne kadar güzeldir" deme.

RNK'dan

roj vejyeno.jpg

29 Nov 08 22:02:11 GMT

roj vejyeno.jpg

46,29 KByte 708x530

roj vejyeno

Zazaish Speaking Course 1

13 Nov 08 16:56:44 GMT

Zazaisch phrasebookiGuide → Zazaisch phrasebook → Introduction

View Interactive Map • Print This Phrasebook

Zazaki or Zazaish is a Language an spoken in the Eastern Anatolia region of Turkey.

Phrase ListBasics Hello. . (Mawe Xer/Mabe Xer ) Hello. (informal) . (Xer bý silamet ) How are you? ? (Tý senin/Týsenena/Tý chutira?) Fine, thank you. . (Hol/Hewl/Houl/Rýnd wes be. ) What is your name? ? (Name to chiko?) My name is Name Mi . ______ . ( _____ .) Nice to meet you. . ( ) Please. . ( ) Thank you. . (Wes war ve/be ,Berxudar ve/be ) You're welcome. . ( ) Yes. . (Ya ) No. . (Ni,Ne ) Excuse me. (getting attention) . (Qusirde niya/qayt mede ) Excuse me. (begging pardon) . ( ) I'm sorry. . ( ) Goodbye . (Xatir ve/ve To ) Goodbye (informal) . ( ) I can't speak name of language [well]. [ ]. ( [ ]) Do you speak English? ? (Englezki zonena?) Is there someone here who speaks English? ? ( ?) Help! ! ( !) Look out! ! ( !) Good morning. . (Sodire Xer ) Good evening. . (Sewa Xere ) Good night. . (Pesewa Xere) Good night (to sleep) . (Sewe-Lete ya Xere ) I don't understand. . (Fahm Neken ) Where is the toilet? ? (Tulavete Kotdera?)

Zazaca'nın tarihsel gelişimi ( ZAZACA PARTÇA İLİŞKİSİ)

08 Nov 08 13:32:07 GMT

Zazaca'nın tarihsel gelişimi ( ZAZACA PARTÇA İLİŞKİSİ)

Prof. Dr. Jost Gippert

4 Mayıs 1996, Mannheim Zaza Kitap Şenliği'ndeki konuşması

Çeviren: Hasan Dursun

Kendimi sizlere kısaca tanıtmak istiyorum: Adım Jost Gippert. Frankfurt Üniversitesi'nde Karşılaştırmalı Dilbilim (Vergleichende Sprachwissenaschaft) profesörüyüm ve yaklaşık bir yıldır Zazaca ile de uğraşmaktayım. Bu dile yönelmeme burada hazır bulunan bazı arkadaşlar neden oldu, bu vesile ile kendilerine yürekten teşekkür etmek istiyorum: Frankfurt ve çevresinde bu kadar enteresan bir dil olan Zazaca'yı konuşan epeyce bir kitlenin varolduğuna dikkatimi çektiler. Bunun üzerine kendileriyle birlikte yaklaşık bir yıldır bu dilin gramerini irdelemeye çalışıyoruz. Ne yazık ki henüz konuşmamı Zazaca yapabilecek düzeye gelemedim, bundan dolayı Almanca konuşmak zorundayım.

Sunumun konusu, İranoloji bakış açısıyla karşılaştırmalı olarak Zazaca'nın tarihsel gelişimi olacak. Zazaca'nın İrani diller ile karşılaştırılarak irdelenmesi, onun İrani bir dil olmasından dolayı mümkündür. Bunu açıklayabilmem için daha gerilere gitmem gerekecek.

Her ne kadar bununla ilgisi az görünüyor olsa da, konuya büyük Pers Krallıkları, Ahamenişler (Akamenidler) dönemine bir göz atarak başlamak istiyorum. Bu sülaleden olan Büyük Kral Darius İ.Ö. 522 yılında Pers Kralliginin başına geçti. Pers Krallığı Darius'tan önce de bu sülaleden kimseler tarafından yönetilmişti. Ancak, Darius iktidarı ele aldığında kendinden öncekilerden farklı olarak büyük bir anıt yaptırdı ve bu anıtla kendisini yazılı formda ebedileştirdi. Şekil 1 geçen yüzyılda resmedilip yayınlanan Batı İran'daki Behistun'un büyük kaya yazılarını göstermektedir. Peki, bu anıtın önemi nedir? O dönemlerde başka krallar da kendilerine anıtlar yaptırmışlardı. Behistun Anıtı'nın önemi ise, üzerinde Farsça yazı bulunan ilk anıt olmasındadır. Anıt, İrani bir dilin bizim için elle tutulabilir en eski sertifikasını göstermektedir. Kullanılan yazı çivi yazısıdir. Şekil 2 yine Kitabenin Farsça bölümünden kısa bir özeti göstermektedir. Tekst üç dilde yazılmıştır. Eski Farsça'nın dışında Babilce ve Elamca da yer almaktadır. Bu diller İrani dil olmadıkları için üzerinde durmamız gerekmiyor. Bununla şunu demek istiyorum:

Darius bir Pers'tı ve onun döneminde konusulan Farsça, günümüz İran devlet dilinin önceki aşamalarından biri olan eski Farsçaydı. Yani modern veya yeni Farsça'nın Ahamenişler zamanında, Darius dönemi de dahil olmak üzere, eski Farsça'dan çok az farklılık arzeden bir kaç dil kesinlikle vardı. Ahamenişler'den önce İran'da başka krallıklar da hüküm sürmüştü, örneğin Medler. Medler'in adlarıyla ilişkilendirilen dili ise Medceydi. Bu dil, Babil dili ile Elamca'ya karşılık Farsça daha yakın bir dildi. Hatta eski Farsça konuşan biri kolaylıkla anlayabilirdi. Bu nedenle biz bu dili İrani bir dil, eski Farsca'nın kardeş bir diyaleği olarak tabir edebiliriz. Bu, eski Farsça'ya hiç benzerliği olmayan Babil dili ile Elamca için geçerli değildir.

Medce ve eski Farsça'nın yanısıra aynı dönemde, İran İmparatorluğu toprakları içinde ve dışında, haklarında az şey bildiğimiz birkaç İrani diyalekt daha olduğunu varsayıyoruz. Elimizde, sadece bir başka İrani dilden, Avestceden bir kaç belge var. Eski Farsça'ya karşın Avestçe'de çivi yazısı kullanılmamıştır. Aslında bu Avestçe belgeler o dönemin konuşulan Avestçe belgeleri değildir. Ama Darius'un ilk çivi yazılarını Behistun'un kaya duvarlarına yontturmadan belki 100, belki de 300 yıl önce, Zerdüşt adında bir din kurucusu bu dilde tekstler yazmıştı. Bu tekstlerin günümüze değin aktarılmalarının sebebi, önemli bir dinin temel kuramlarını oluşturmalarındandır. Zerdüşt dini, yani Zerdüşt'ün kurduğu din, İran İmparatorluğu'nda Ahamenişler arasında devlet dini statüsüne ulaşmış ve bu statüsünü esas olarak İslam'ın İran'a gelişine dek (yani İ.S. 7. yy.'a kadar) korumuştur. Bu yaklaşık olarak 1200 yıllık bir sürece denk gelir. Bizler günümüzde Zerdüşt ve haleflerinin Avestçe yazılarını çok sonraları yazılmış olan el yazmalarından tanıyoruz. Henüz varolan en eski el yazmaları İ.S. 13. yy.'dan kalmadır. Şekil 3 bu el yazmalarının küçük bir bölümünü göstermektedir. Zerdüşt'ün belki de İ.Ö. 8. yy.'da yaşamış olduğunu düşünürsek, el yazmalarının içinde bulunduğu tekstlerin kaleme alınışından 2000 yıl sonra yazılmış oldukları ortaya çıkar. Buna rağmen el yazmaları bize Avestçe'nin konuşulduğu, yani Zerdüşt'ün henüz yaşadığı dönemde tonlamalarının nasıl olduğu, gramerinin nasıl oluşturulduğu ve ne tür kelime formlarına sahip bulunduğu hakkında oldukça net bir resim vermektedir. Burdan hareketle biz, Avestçe'nin de eski Farsça ile oldukça yakın akraba bir dil olduğunu biliyoruz. Bu da Avestçe'nin eski bir İrani diyalekt olduğunu açıkça göstermektedir.

Şekil 4'teki harita Ahamenişler döneminde İrani boyların yaklaşık olarak dağılımı ile konuştukları diller hakkında bilgi veriyor. Esas olarak Ahamenişlerin yaşadığı yer -burada Persis, olarak gösterilen- Güneybatı İran'daki küçük bir bölgedir. Darius'un da geldiği bu bölgede eski Farsça konuşuluyordu. Persis'in kuzeyinde Farslar'ın fethettikleri ülke olan ve fetih öncesi Elamca'nın konuşulan Elam Ülkesi bulunuyordu. Bu dilin İrani bir dil olmadığından kesin eminiz, bununlar birlikrte hakkında en azından bilinen herhangi bir dil ile akraba olup olmadığı konusunda fazla bir bilgimiz yok. Daha öte kuzeyde, Med Ülkesi'nde Medce konuşulmuş olmalı. Bu dil, bahsettiğimiz gibi, Med İmparatorluğu'nun dili idi ve Medler İran İmparatorluğu'nun ilk sahipleriydi. Eski Farsça'nın kardeş bir diyalekti olmasına rağmen, ne yazık ki her iki dil arasındaki bütün farklılıkları kesin olarak tek tek ortaya koyamıyoruz, çünkü bu konuda yeterli bilgiye sahip değiliz.

Med Ülkesi'nden hareketle doğuya doğru Part Ülkesi (Partien) bulunmaktadır. Partlar da -hakkında daha sonra bazı şeyler söylenecek- İrani bir dil konuşuyorlardı. İrani dillerin konuşulduğu, daha doğrusu çok eskiden beri İrani dillerin konuşulduğunu tahmin ettiğimiz diğer yerlerden bazıları en doğuda bulunan Sogdiana, Horesmia, Baktriane ya da Arakhosia'dır. İrani diyalektler buralardan da öteye, haritada İskitler ve Sarmatlar olarak adlandırılan Karadeniz ile Hazar Denizi'nin kuzey bölgelerine kadar yayılmış olmalılar. Bu sonuca sadece yine dolaylı olarak yer ve nehir adlarıyla sınırlı ve çok az bulgularla varıyoruz. Rusya'nın veya Ukranya'nın haritasına bakıldığında, her ne kadar Don, Dinyeper veya Dinyester isimleri okunuyorsa da, bunlar Rusça değil, köken olarak İrani adlar olduğu bilinmelidir.

Böylece Ahamenişler İmparatorluğu döneminde İrani boyların ve dillerin yayılımı yaklaşık olarak çizilmiş oldu. İrani dillerin konuşulduğu bölgelerin sınırları ile Ahameniş İmparatorluğu'nun sınırları aynı değildi. Bu bölgeler, daha ziyade İrani dil konuşan halk ve boylar ile örtüşüyordu.

Ahamenişler'in hükmü çok uzun sürmedi. Darius'tan hemen 200 yıl sonra, Büyük İskender olarak bildiğimiz Makedonyalı İskender'in büyük zaferiyle ile son buldu. O, sadece İran'ı değil, daha önce İran İmparatorluğu'na ait olan diğer ülkeleri de fethetmişti. İskender ile çivi yazısının kullanımı da hemen son buldu. Ondan sonra, eski Farsça tekstler de dahil olmak üzere, dünyada çivi yazısı ile hiç bir tekst yazılmadı. Ancak İskender'den sonra İrani dillerin tekrar yazımı fiilen bir kaç yüzyıl sürdü. İskender hükümranlığının geride bıraktıkları üzerine inşa edilen Part İmparatorluğu'nun gelişimi ile İrani bir dil olan Partça tekrar devlet dili düzeyine ulaştı.

Fars Ülkesi'nde oldukça merkezinde, İran'ın başkenti Tahran'ın olduğu yerde Part bölgesi gösterilmiştir. Fakat eski dönemlerde Partlar 'ın tam olarak bu bölgeye yerleştiklerini kesin bir şekilde söyleyemiyoruz. Ancak, merkezi Kuzey İran'da bulunan ve Arsaklı Hanedanlığı tarafından hükmedilen Part İmparatorluğu'nun, yaklaşık olarak İ.Ö. 3. yüzyıldan İ.S. 3. yüzyıla kadar varoldoğunu söyleyebiliriz. Bu dönemden kalma Partça yazılı belgeler oldukça azdır, zira Arsaklıların hükmü süresince -Büyük İskender döneminden öğrenildiği gibi- çoğunlukla Yunanca veya Aramice yazılıyordu. Harflerin yazılım şeklinden dolayı Sami dili ile İbranice'ye yakın akraba olan Aramice, iletişim dili olarak bütün yakın doğuda oldukça yaygınlık kazanmıştı. Bunun verdiği rahatlıkla, Partlar da diğer İrani boylar gibi, kendi dilleri için bir yazım biçimi geliştirmeye yönelmediler. Bunun yerine bütün yazılı iletişimlerini iki dilde yaparak, amaca uygunluğu kabul edilen Yunanca ve Aramice ile sorunu hallettiler.

Temelde Aramice Alfabe'nin kullanılmış olmasına rağmen, zamanla İrani dillerin yazımına da geçildi. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, Arsaklılar döneminden kalma Partça yazılı belgeler oldukça azdır. Bu belgeler daha çok Fars tarihinin bir sonraki çağında, Sasaniler döneminde artmaya başlıyor.

Kral Ardeşir ile İ.Ö. 3. yüzyılda başlayan Sasaniler dönemi, islamiyetin istilasına, yani Araplar'ın 7. yüzyılda Fars Ülkesi'ni işgaline kadar sürdü. Bu dönemden kalma Partça yazılı Kitabeler günümüze kadar ulaşmıştır. Fakat bunun yanısıra Sasaniler döneminde bir başka İrani dil olan ve Ahamenişler döneminin eski Farsçası ile günümüzün Yeni Farsçası arasında basamak işlevi gören Orta Farsça ön plana çıkmaya başlar. Hatta bazı Kitabeler yanyana hem Partça, hem de Orta Farsça kaleme alınmıştır; kullanılan yazıma her iki durumda da Aramice Alfabe temel olmuştur. Orta Farsça, sonraki biçimiyle İslam'ın etkili olduğu alanının dışında, örneğin İslam'ı kabullenmeyen Zerdüşt dinine inanan Parsiler tarafından da kullanılmış. Parsilerin yazılı eserleri Partlar 'ınkinden daha da kapsamlıdır. Şekil 5 Kitap-Pehlevicesi-devri diye adlandırılan tipik bir elyazması üründen örnek göstermektedir.

Buna rağmen Partça'dan hatırı sayılır bir miktarda dil malzemesi kalmıştır ve bize başka kaynaklarla aktarılagelmiştir. Bu belgeler bize diğer yazınsal anıtlardan farklı olarak, ses yapılarının oldukça doğru şekillendirildiği bir yazım çeşidi ile Mani yazım biçimiyle yazıldıklarından dolayı, Partça (ve Orta Farsça) seslerin Sasaniler döneminde gerçekten nasıl tonlanmış olabilecekleri hakkında daha aydınlatıcı bilgiler sunmaktadır. Fakat bu belgeler aslında Pers Ülkesi'nde değil, İran sınırlarının oldukça ötesinde günümüzde Çin'e ait olan bir bölgede bulundular. Bu bölgenin büyük bölümünde bir Türk boyu olan Uygurlar ikamet etmektedir. Yüzyılımızın başında, bahsi geçen Hsinkiang-Uygur (Çin Türkistanı) eyaletinde, büyük Taklamakan Çölü'nün kuzey ve güneyinden geçen İpekyolu boyunca bir çok manastır keşfedildi. Şu an bildiğimiz kadarıyla Sasaniler döneminde bu manastırlar bazan Budistler, bazan Zerdüştiler, Mani dinine inanan Manistler ve Hıristiyanlar tarafından kullanılmıştır. Onlardan kalan el yazmaları, arkeologlar tarafından günışığına çıkarıldılar. Partça ve Orta Farsça'nın yanısıra bu el yazmaları ile Sogdca ve Saka dili gibi başka İrani diller de anlaşılır hale geldiler. Bunların yanısıra Hint Sanskritçesi, Prakritçe (Prakrit), eski Çince veya sonraları yok olan Toharca gibi İrani olmayan diller de manastırlarda yazı dili olarak mevcuttu.

Şekil 6 Turba Vahası'ndan kalma Mani el yazmalarından tipik bir örnek göstermektedir. Bu aynı zamanda araştırmacıların da yazıların incelenmesinde çektikleri sorunları ortaya koymaktadır, şöyle ki: Bu belgelerin büyük bir kısmı bu yüzyılın başındaki keşiflerine dek, geçen yaklaşık 1500 yıllık süreden dolayı, eksiksiz okunabilecek bir durumda günümüze ulaşamamıştır. El yazmalarının bazıları büyük çabalar sonucu biraraya getirildiği sırada her defasında bazı parçalar eksikti, hatta eksik parçalardan bazıları ise hiç bulunamıştır. Bundan dolayı eldeki bulgular, tanıdığımız Partça ve diğer Orta-İrani diller hakkındaki bilgilerimizi zenginleştirebilecek kadar kapsamlı değil. Ancak burada diyebiliriz ki, İ.S. birinci yüzyılda Partça, Orta Farsça, Sogdca, Saka dili ve diğer İrani dillerin nasıl bir ses yapısına sahip olduğu hakkında oldukça net bir konsepte sahibiz.

Peki, bütün bunların Zazaca'yla ve onun tarihiyle olan ilgisi ne? Çok; çünkü günümüzde konuşulan diğer bütün İrani diller gibi Zazaca'nın kökeni de Orta-İrani bir dile dayanıyor. Buradan hareketle, bin yıl önce bir İrani dilin varolmuş olması gerekir ki, Zazaca bu bin yıllık süreç içerisinde tarihsel olarak günümüze değin kendisini geliştirmiş olmalı diyebilelim. Aynı zamanda Zazaca'nın daha da gerilerde, ta 2000, 3000 veya 4000 yıl önce, tarihsel gelişimine sürekli kaynaklık eden (eski İrani) kademeleri olmuş olmalı.

Şekil 7'de kabul gören bu gelişmeyi şematik olarak soyağacı biçiminde göstermeye çalıştım. Soyağacında ilk önce en üst sırada günümüzde yaşayan İrani dilleri görüyoruz. Şema, soldan itibaren İran'ın devlet dili olan Yeni Farsça ile başlıyor. Devamında Farsça ile özellikle sıkı akrabalıkları olan, hatta diyalektleri olarak da kabul edilebilinen, iki dil gösterilmiştir; bunlar Afganistan'da konuşulan Dari dili ile Tacikistan'da konuşulan Tacikçe'dir. Bunlardan sonra, Farsça'ya biraz daha uzak olan ve Tatice olarak adlandırılan dil gelmektedir ki, bu dil örneğin Kafkaslarda yanlızca çok küçük topluluklar tarafından konuşulur. Daha sonra Zazaca'yı da içinde saydığım beş dilden oluşan bir grup gelmektedir. Bu grup İrani bir dil olan ve Hazar Denizi'nın güneybatı kıyılarında konuşulan Talişçe ile başlamaktadır. Ardından İrani dil ailesinin en batı kısmını temsil eden Kürtçe ve Zazaca gelir. Bir sonraki bölümde ise İran'ın içi ile Hazar Denizi'nin güneyinde konuşulan Hazar Diyalektleri olarak adlandırılan gurup yer alır. İsmen belirtmek gerekise, Semnanca, Gilanca, Mazendaranca örnek olarak verilebilir. Grubun sonuncusu olarak, günümüzde Güney Pakistan'ın büyük bir bölümüne yayılan, yani İrani dillerin konuşulduğu coğrafyanın oldukça doğusunu teşkil eden Beluçice sayılabilir. Daha doğuda Paraçi, Ormuri, Paştu dilleri ile Pamir Diyalektleri bulunuyor: Adlandırılan ilk üç dil Afganistan'da konuşulur. Bunlardan Paştuca ülkenin ikinci devlet dilidir ve genelde basit bir şekilde Afganca olarak da adlandırılır. Pamir Diyalektlerinin Tacikistan'da konuşuluyor olmasına rağmen Diyalektlerin Tacikçe'den ziyade Paştuca ile yakınen ilişkişi vardır. Ayrıca, biraz daha ötede bulunan Yağnobi dilini de Tacikistan'da görmekteyiz. En son olarak yine İrani dillerin konuşulduğu coğrafyanın en kuzeybatı ucunda, yani Kafkasya'nın ortasında bulunan Osetçe yer almaktadır (şekil 8 günümüzde konuşulan İrani dillerin dağılımını bu kez de harita üzerinde göstermektedir.).

Şöylemiş olduğum gibi şekil 7 bir soyağacıdır: Aşağıya doğru inen veya tersinden bakıldığında yukarıya doğru uzanan çizgilerin yardımıyla tarihsel bağlar görülmektedir. Böylece ikinci sırada Orta-İrani diller çağına tahsis ettiğimiz diller yerleştirilmiştir. Bu, yaklaşık olarak İ.Ö. 2. yy. ile İ.S. 8./9. yy. arasında konuşulmuş olan diller anlamına geliyor. Yeni Farsça ve onun kardeş diyalektlerinin ilk kademesi olarak kabul edilişinden dolayı, en solda yer alan Orta Farsça, bu çağa denk düşüyor ve dilin Güneybatı-İrani kolunu temsil ediyor. Partça daha önce de söylendiği gibi, yine aynı döneme, Orta-İrani diller çağına denk düşmektedir. Fakat farklı gelişme seyri izleyen Partça, Zazaca'nın da kendisinden sayıldığı Kuzeybatı-İrani olarak adlandırılan bir koldur. Şemada yer alan diğer Orta-İrani diller, yani kendi döneminde İrani dillerin konuşulduğu coğrafyanın en doğusunda konuşulduğu varsayılan Saka dili, günümüz Afganistan'ının herhangi bir yerine yerleştiribileceğimiz Baktrice ve coğrafyanın kuzeydoğusunda, Sogdiane'de konuşulmuş olan Sogdca, dilin Doğu-İrani kolunu temsil etmektedir.

Partça ile tarihsel olarak ondan sonra gelen beş dil arasında kesin çizgiler çizemiyoruz. Bu, günümüzde konuşulan Kuzeybatı-İrani dillerin doğrudan doğruya Partça'ya dayanmadığı anlamına gelir. Bunun nedeni, Orta-İrani dil olan Partça'nın kuzeybatıda konuşulan birçok Orta-İrani diyalektten sadece birini temsil ediyor olmasındandır. Partlar 'ın İmparatorluğa hükmettikleri zaman -yani Ahamenişler döneminde- Kuzeybatı İran'ın dil coğrafyası diyalekt açısından o zaman bile epeyce farklılıklar içermiş olmalı ki, bu lehçelerden bazıları hala oldukça çeşitli bölgelerde bulunan, günümüzdeki kuzeybatı İrani dillerin temelini oluşturmuştur. Pakistan'da konuşulan Beluçice'den ve hepinizin de bildiği gibi Türkiye'de konuşulan Zazaca'ya dek uzanır. Bu konuya daha sonra bir daha değineceğim.

Soyağacının üçüncü bölümünde de eski İrani dillerin devrine tahsis edebileceğimiz, yani eski Farsça, eski ve yeni versiyonları bulunan Avestçe ile doğrudan doğruya günümüze aktarılmamış olan Medce görülmektedir. Biz şimdi bu farklı diller arasındaki bağlantıyı bütün devirlerde biraraya getiriyoruz. Güneybatı-İrani, Kuzeybatı-İrani, Güneydoğu-İrani ile Kuzeydoğu-İrani dillerin kayda geçirilen aktarımlarından da önce birer kola sahip olduklarını ve nihayetinde çok eski zamanlarda, hepsine kaynaklık eden en Eski İranca (Uriranisch) denilen dil ve eski Hint Sanskritçeyle İndocermence'yi bu İrani diller ile birbirine bağlayan bir dala vardıklarını kabul ediyoruz.

Daha öncede belirtildiği gibi, soyağacında tek tek diller arasındaki bağlantı oldukça şematik, yani sadece dilbilimsel temeller -bu dilbilimsel gözlemler anlamına gelir- esas alınarak gösterildi. Dilbilim, akraba diller arasındaki tarihi bağları gerçekten de hemen hemen matamatiksel bir kesinlik ile saptamamızı mümkün kılıyor. Orta Farsça ile Yeni Farsça arasında var olan ilişkiler, fonetik kuralları olarak adlandırılan kurallarla ortaya çıkıyor. Bunlar -bütün doğal diller için aynı orana tekabül eden- belli seslerin belli ortamlarda zamanla hemen hemen aynı değişikliğe uğradığı ve bundan hareketle muntazam kuralların tanımlanabildiği olayını yansıtıyorlar.

Doğrusu bu bakış açısı dikkate alındığında, Farsça'ya karşın Zazaca'nın konumu biraz daha güç, zira Yeni Farsça'ya nazaran Zazaca için Orta-İrani basamakta doğrudan doğruya bir öncel gösterememekteyiz. Buna rağmen bize aktarıldığı şekliyle, Zazaca'nın Partça ile en azından oldukça yakından akraba olmuş olması gerektiği tespit edilebiliyor. Bundan da öte, bir yandan Zazaca'nın öte yandan Farsça'nın gelişim sürecinde yaklaşık olarak hangi farklılıkların ortaya çıktığını tesbit ederek tek tek sayabiliyor ve her iki dil arasındaki karşılıklı ilişkileri tamı tamına yakalayabilmek için bunları sistemleştirebiliyoruz.

Şimdi, size soyağacında Zazaca'nın İrani diller bölümündeki pozisiyonunun daha açık görülmesini sağlamak amaciyla ne tür dilbilimsel argümanlarla çalıştığımığızı gösteren birkaç unsur sunmak istiyorum. Bunu yaparken dil sisteminin bütün alanlarından yani fonoloji olarak adlandırdığımız fonetik (sesbilgisi), morfoloji dediğimiz şekilbilgisi, sentaks dediğimiz sözdizimi ile leksik dediğimiz kelime hazinesi alanlarından yararlanabiliriz. Bütün bu alanlardan hareketle bakıldığında Zazaca ile Orta-İrani dil olan Partça arasında gerçekten de çok yakın bir ilişki görülmektedir.

Örneğin Zazaca'nın sık olarak çarpan özelliği, bir diş-dudak ünsüzü [v] ile bir çift dudak ünsüzü [w] olan iki farklı 'v' sesini geliştirmiş olmasıdır. Benzer bir gelişme Farsça'da yoktur. Zazaca'daki her iki sesin oluşumunu şimdi Partça'da öncesinden görebilmek mümkün: Zazaca'da [v] ile başlayan her kelimenin -şayet tanıyorsak- Partça karşılığı olan kelimenin de basit bir [v] ile başladığını tespit ediyoruz. Örneğin Zazaca va ('rüzgar') sözcüğünün Partça karşılığı olan vAd (uzun a-seslisi ile) kelimesi, veya edimsel (verbal) şekil olan vatın ('söyledi'), Partca karşılığı olan vAxttaki gibi. Ayrıca, werdene ('yemek'), waştene ('istemek'), wae ('kız kardeş') veya weş ('iyi, güzel') kelimelerinde olduğu gibi Zazaca'da bir sözcük [w] ile başlıyorsa, bunların karşılığı olan Partça sözcüklerin de her zaman ile başladığına tanık oluyoruz: wxardan ('yemek'), wxAštan ('istemek'), wxAr ('kız kardeş') ve wxaš ('iyi') gibi. Partça'da olarak yazılan bu ses yaklaşık olarak İngilizce when ('ne zaman') veya where ('nerede') sözcüklerindeki sesi gibi telaffuz edilmiş olmalı, yani hem [w]-, hem de [h]-unsurlarını içeren bir sesbileşimidir. Partça'da bu sesbileşiminde [w]-unsuru [h]-unsurundan daha güçlü olmuş olmalı; sonuncusu ise Zazaca'da tümüyle yok olmuştur. Farsça'da ise bunun tam tersi gerçekleşmiştir. Yukarıda belirtilen dört sözcüğün Farsça karşılıkları şöyledir: xordan, xAstan, xAhar ve xoš; hepsi de (Almanca Bach sözcüğündeki ch gibi telaffuz edilen) [x] ile başlıyor ve olarak yazılıyor. yazımda hala yer almakla beraber, telafuzda [w]-unsuru düşmüş ve [x]-unsuru yanlız kalmıştır. Bu, Partça ve Zazaca [w] ile başlayan bütün kelimeler için geçerlidir. Bu gelişme fonetik kuralları açısından tipik bir örnek teşkil etmekle birlikte, Zazaca'yı ayrıca Partça'nın karekteristik özellikleri ile yakın bir ilişki içine koymaktadır.

Şekilbilgisi (morfoloji) alanında, Farsça'da bilinmeyen ama Zazaca'da bir çok fiilin kök oluşturma unsuru olan [-a-] harfinin bulunması da dikkati çekiyor. Örneğin persaene ('sormak') sözcüğünün karşılığı olan pursidan veya bırrnaene ('kesmek') sözcüğünün karşılığı olan buridan için geçerlidir; diğerlerinin karşılıkları olan her iki sözcükte de Zazaca'daki [-a-] yerine uzun bir [-i-] yeralmaktadır. [-a-]-unsuru ile [-i-]-unsuru arasındaki bu fark bir taraftan Partça ile, diğer taraftan da Orta Farsça ile tamamıyla Orta-İrani dönemde de vardı: Orada 'sormak' pursAdan idi, burada ise pursidandır. Zazaca'daki a fonetik kurallar itibariyle Partça'daki uzun A'ya denk düştüğünden dolayı, bu argüman da fevkalade Zazaca'nın Partça'ya olan yakınlığının bir ifadesi olarak kulanılabilinir.

İstek kipi sonekinde de durum aynısıdır. İstek kipi olarak Zazaca'da, Almanca'daki sübjonktife (Konjunktiv) denk düşen form kategorisini gösteriyorum. Örneğin: ez bı-biyênê ('ben olsaydım'). Özelliği [-ênê-] soneki olan bu form, Partça'nın ahêndê unsuru ile oluşturulan geçmiş zaman istek kipi ile kolaylıkla ilişkilendirilebilinir. Burada Zazaca'daki biyênêye, bud-ahêndê oluşum tarzı denk düşmektedir. Sözkonusu ahêndê unsuru ise Orta-İrani diller arasında yine sadece Partça'da yer almaktadır. Buna karşın Orta Farsça'da istek kipi formu tümüyle başka türlü oluşturulmuş: budê olarak. Tıpkı Partça'da bud-ahêndênin Zazaca'da biyênê olarak ortaya çıkması gibi, istek kipi olan bı-kerdênê ('yapılmış olsaydı') da kird-ahêndê olarak ortaya çıkmakta; Orta Farsça'da ise bunun yerine kardê denirdi.

Söz dizimi, sentaks alanında Zazca'nın çok tutucu bir dil olduğu bir çok araştırmacının dikkatini çekmiştir. Aşağı yukarı denilebilir ki, Farsça'nın ta 1500 yıl önce terketmiş olduğu, Zazaca'nın söz dizimindeki özellikleri günümüzde hala karekteristiktir. Ben, şimdiki zaman veya geçmiş zaman formlarına göre kullanımı geçişlı fiillerden farklı olarak düzenlenmiş olan yalın hal (Casus Rectus) ile bükümlü hal (Casus Obliquus) arasındaki ayırımı vurgulamak istiyorum. Örneğin 'ben söylüyorum' şimdiki zamanda ez vanu iken, ez formu geçmiş zamanda ben için kullanılmıyor: 'ben söyledim' ez vat değil de mı vattır (bu bağlamda ergativiteden bahsediyoruz). Daha önce de belirtildiği gibi, bu özellik Farsça'da ta 1500 yıl önce kaybolmuş (o dönemde bile man guyam veya man guftam deniliyordu), fakat Partça'da, tam tamına günümüzde Zazacasında olduğu gibi yer almış. Bunu göstermek için iki örnek vereyim: ez bı-kerine ('ben yapayım') ile buna ait olan geçmiş zaman formu mı kerd ('ben yaptım') arasındaki fark aynı zamanda Partça formları olan az karAm ve man kirdda da ortaya çıkmakta; ve aynı şekilde Zazaca'da ez vanunun karşısında geçmiş zamanda mı vat ('ben söyledim, söylediydim') bulunurken, Partça'da da yanyana ez vájam ve man váxt formları bulunmakta. Orta Farsça'da ise, bunların yerine şimdiki zamanda da, Zazaca ez değilde mıya denk düşecek olan man formu 'ben' için kullanılmış. Bu örnekte de Farsça'nın bunlardan daha da uzaklaştığı, Zazaca'nın Partça ile oldukça yakın ilişkişi olduğu çok açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır.

Partça ile Zazaca arasındaki muazzam yakınlığı gösteren diğer işaretler ise sözlük, yani kelime hazinesi bazında ortaya çıkmaktadır. Bu arada, Farsça'da değil de Partça'da aynılığı ispat edilebilinen tipik bazı kelimelere değinmek gerekiyor. Örneğin biz daha önce 'söylemek' anlamına gelen Zazaca'daki vatene kelimesine değinmiştik. Bu kelime Farsça'daki karşılığına denk düşmeyip de Partça'daki vAxtan kelimesine tam tamına denk düşmektedir; çünkü Farslar 'söylemek' kelimesine çok eskiden beri guftan diyorlardı. Aynı durum Zazaca'da bermaene olan 'ağlamak' kelimesinde de söz konusu. Partça'da bu fiilin karşılığı tamı tamına bulunmasına rağmen -yaklaşık olarak barmAdan olmalı-, Orta Farsca'da 'ağlamak' kelimesi için normalde griyistan deniliyordu. tabii ki bütün karşılaştırmalar bu kadar güzel denk gelmiyor. Herhalde 1500 yıl sürmüş olmalı olan bir gelişmeden de böyle birşey beklenemez. Ayrıca Partça'yı Sasaniler döneminden kalma yazılardan, yani 3. yüzyıldan 7. yüzyıla kadar olan zamandan tanıdığımız da unutulmamalı. Buna karşın Zazaca'yı yüzyılımızın başından beri yanlızca modern biçimiyle tanıyoruz. Gerekli görüldüğünde arada kalan süreci geriye bakarak kapatmaya çalışıyoruz. Bu anlamda gerçektende yeryüzünde Zazaca'da da olduğu gibi bağlantı oranı yüksek olma başarısı gösteren fazla bir dil yok (denk düşen Partça sözcükler bilindiği takdirde)

Fakat, daha önce belirtildiği gibi, bu alanda yapılan her geriye dönük karşılaştırma başarılı olmamakata: Bazı sözcükler bu resme uygunluk arzetmemektedirler. Örneğin böyle bir durum 'gelmek' sözcüğünde söz konusu: 'o geliyor' Zazaca'da o yeno iken, bu yaklaşık olarak Partça şekli olan Asçd de değilde, tam tamına Farsça Ayad diá sözcüğüne denk düşmektedir. Aynı şey geçmiş zaman biçimi olan amo ('o gelmiş') için de geçerli. Bu Partça Agaddan ziyade Farsça Amad dmá sözcüğüne daha yakın düşmekte. Yani Zazaca ve Partça arasında oldukça ciddiye alınması gereken ayrılıklar da vardır. Bunları açıklamak için bir daha şekil 4'teki haritaya göz atmakta yarar vardır. Haritada 'Partlar ın Ülkesi' (Partien) olarak belirtilen bölgenin esas itibariyle Hazar Denizi'nin güney tarafı olduğundan hareket edersek, o zaman bile -Ahamenişler döneminde, yani milattan önce- bu coğrafyada harfi harfine aynı, tek bir dilin konuşulmuş olmaması gerekiyor. Zazaca konuşulan her hangi bir bölgeden gelen biri, günümüzde de farklı telaffuz biçimlerinin, bir köyden ötekine, ya da en azından bir yöreden ötekinedeğiştiğini, farklı diyalektlerin konuşulduğunu bilir. Bu durumda süreklilik arzeden diyalektlerden bahsediyoruz. Bu durum, tam da zamanlar Partlar 'ın Ülkesinde söz konusu idi: Bu bölge üzerinde de ta eski dönemlerde süreklilik gösteren diyalektler yayılmış olmalı ki, bir köyden ötekine gittikçe farklı konuşulduğu, fakat üç aşağı beş yukarı aynı dilin kullanıldığı teşhis edilebilir. Zazaca gerçekten de bu bölgeden çıktıysa, yani bugün Türkiye'de yaşayan Zazaca konuşanların ataları eğer herhangi bir zamanda Partlar 'ın bölgesinden Türkiye'ye göç ettilerse, bu durumda Partça'dan ziyade, bazı açıdan Farsça'ya yakın veya ondan oldukça etkilenmiş olan o bölgedeki diyalektlerden herhangi birini birlikte getirmiş olmalılar. Bunun tamı tamına ne tür bir diyalekt olduğunu, elimizde direkt aktarılmış kaynaklar (yazılı) olmadığından dolayı, bu gün ne yazık ki söyleyemiyoruz.

Süreklilik arzeden kuzeybatı İrani diyalektlerin ta eski zamanlarda bütün coğrafyayı kapsayarak Doğu Anadolu'ya, yani günümüzde Zazaca konuşulan bölgeye dek uzandığı ise hiç de imkansız sayılmamakta. Fakat bu konuya yönelik dilbilimsel belirtiler yok. Ancak dilbilim, Zazaca'ya yakın olan dillerin, geçmiş çağlarda Partlar 'ın çevresinde yerleşmiş olmaları gerektiğini tesbit edebilir. Ve gerçekten Zazaca'ya en yakın olan diller, günümüzde de Hazar Denizi yakınlarında bulunmaktalar. Bunlar; yukarıda hakkında söz etmiş olduğum Hazar Denizi diyalektleri olarak adlandırılan diyalektlerden bazılarıdır.

Böylece, şu ana kadar benim veya meslektaşlarımın Zazaca'nın dil tarihi hakkında sahip olduğumuz bilgilerin ışığında size aktarmak istediğim konuşmamın sonuna gelmiş oldum. İlerliyebilmemiz için yapılması gereken daha çok şey var. Özellikle oldukça çok araştırma malzemesi elde etmemiz gerekiyor. Fakat, düşündüğüm gibi, Zazaca'ya yakın olan dilleri Partça'nın çevresinde aramamız gerektiği açıkca görülüyor

WEŞ.jpg

01 Nov 08 14:42:04 GMT

WEŞ.jpg

100,06 KByte 510x768