KUYRUK DAVASI
Bilindiği gibi insanlar yüzyıllar önce çeşitli tabletlere ve mağara duvarlarına çizdikleri resimlerle kendilerini ifade ediyorlardı.Lakin zamanla insanlar her konuda kendilerini geliştirdiler.Ve çeşitli sebeplerden ötürü göç etmeye başladılar.İnsanların anayurtlarından ayrılması bir bakıma dillerinde yayılıp ayrılması anlamını taşımaktadır.
Günümüzde dilbilimciler iki dil arasındaki dil birliğini o dillerin köklerinin hangi guruptan geldiğine ve o dillerdeki en eski sözcüklere bakarak anlarlar.
Dilbilimin temelinde bu kavram vardır; ‘ mutual intelligence’dediğimiz kavram.Eğer bir dil daha önce bağlı olduğu dillerden kopma aşamasında gramer yapıları oluşturmuş ise ve artık bir birlerini anlayamayacak duruma gelmişlerse o dil lehçe olmaktan çıkar ve kendi başına dil olur.
Sanırım asıl konumuza geçme vakti geldi;zaza dilinin Kürtçenin bir lehçesi olduğunu iddaa edenlere mutual intelligence kavramının iyi bir cevap olacağı kanısındayım.Çünkü zazaca bu kavramı doğruluyor ve başlı başına bir dil oluyor bu durumda. Zazaca ve İngilizce arasındaki bazı kelimelerin şekil olarak benzemesi ,Türkçeyle benzeşmesi normal ama İngilizce ile benzeşmesi bu dilin çok eski olduğunu, etkilediğini ve etkilendiğini gösterir ki,bunu bir lehçe deyip geçenlere tokat gibi bir cevap daha vermiş olur.
İNGİLİZCE ZAZACA Great gırd Middle miyon(köken maidya ) Mother mae(köken mathro) Father pi(köken pithar) Three hire(köken thri ‘thr’ zazaca ‘hr’ olur.Kürtçe ve Farsçada ‘s’ olur.
Zazaca eski mezopotamyaya yerleşen halklardan sözcükler ödünç almıştır.Örneğin;irancadan,Ermeniceden,huriceden,hititceden,Sümerceden,Türkçeden,Yunancadan ve diğer halkların dillerinden bir karışım söz konusudur.Ama bu şu anlama gelmez; zazaca bu dillerin bir lehçesidir..Eğer öyle olsaydı bu şu anlamada gelmezmiydi; zazaca İngilizcenin diyalektiğidir.Ona bakılırsa zaza dili Farsçaya bir çok dilden daha yakındır(irani dil gurubundan olması dolayısıyla).Farsçanın diyalektiğidir deseler daha mantıklı olmaz mı??
Farsça,Kürtçe ve zazaca kelimeleri sıralayıp karşılaştıralım.Farsça ve Kürtçe birbirine ne kadar yakınsa,zazacanında onlara o derece olduğunu göreceksiniz.Yani zazacada onlar gibi dildir.Hint-Avrupa dilbilimcileri eserleri ile zazacanın en eski dillerden bir dil olduğunu kanıtlamışlardır.Örneğin;Terry Lynn(A Grammar Of Dimli,Michigan,ABD,1952),C.M.Jacobson(Rastnustena Zone Ma,Bonn 1993),kürdolojinin babası kabul edilen Minorsky İslam Ansiklopedisi’nin İngilizce basımında zazaların kesinlikle Kürtlükle alakalarının olmadığını belirtir.Ünlü bir dilbilimci olan Mann-Hadank yaptığı araştırmalarda zazacanın ayrı bir dil olduğu kanısına varmış ve şöyle demiştir; ‘Dimili sözcüğünün Daylamiden geldiği sonucuna vardım.Zazaca Daylamitlerin bir yansıması olarak görülüyor.Daylamitler daha ortaçağ ilişkilerinde bile Kürtlerden ayrılıyordu.’Dil Ve Lingvistik Ansiklopedisi adlı on ciltlik bir yapıtın 4789 ‘uncu sayfasında Türkiyede konuşulan diller; ‘Türkçe,Kürtçe,Zazaca,Çerkezce,Absakça,Lazca,Arapça,Ermenice ve dahası’..Kitapta zazalar için dimili deniliyor ve dimili Hint-Ari İrani veya Hint-Avrupa dillerindendir.Yani zazaca bir lehçe olarak değilde zaza dili olarak konu ediliyor.
Zazaca ve Kürtçe aynı dil ailesindendir.Ancak bu birbirlerinin lehçeleri olmalarını gerektirmez.Zaza dili asla Kürtçenin bir lehçesi değildir,bunun aksi ise tıpkı;Türkçeden ayrı birer dil durumundaki Kazakça,Özbekçe,Türkmence gibi dillerin Türkçenin lehçesi statüsüne indirgenmeye çalışılması faşizmi gibidir.Zazaca da Kürtçe lanse edilmeye çalışılıyor.
Zazaca ve Kürtçeden birer kelime örnek vermek gerekirse ;köy sözcüğü zazacada dewe,Kürtçede gund olarak geçer.Sizce var mı bir benzerlik!Buna benzer belki yüzlerce kelime ..Sakın bir kelime bulmuş burada farklı göstermeye çalışıyor düşüncesi olmasın,çünkü alakasız yüzlerce kelime yazabilirim.Tabiki bir dilin diğer dillerle benzerliklerine sözcüksel olarak varılamaz ama yine de bu bir adımdır.Anadoluda konuşulan kurmancı Kürtçesiyle yüzyıllarca ortak coğrafya paylaşıldığından dolayı bir dil yaklaşımı olmuştur.Lakin bu zazaları Kürtlerin 4 kolundan biri olarak göstermek konusunda kesinlikle yetersizdir.Kürtler siyasi ve sayısal olarak zazalardan üstün oldukları için ve özellikle de kürt milliyetçiliği geliştikten sonra zazalara kürt,zaza diline kürt lehçesi diye bir tanımlama oluşmuştur.Halbuki zazaların yaşlı ve siyasetten uzak kalmış kesimi Kürtlüğü ve Türklüğü kabul etmez.Zazalar kendi dillerinde Kürtlere khurmanc,Türklere ise tırk derler ve kendilerini kürtlükten ayırırlar.Lakin şu an Güney Doğuda yoğun bir Kürtleştirme politikası var.Geçmişte zazaca konuşulan bazı köylerde şimdi sadece Kürtçe.Birileri kendi siyasi kaygılarından dolayı zaza halkının dilini ve kültürünü adeta feda ediyor.Bütün kürt örgütlerinin iç tüzük programlarına baktığımız zaman zazalar adına hiçbir ibre bulamazsınız.İnkar,inkar,inkar..
Diğer taraftan Süryani vb. halkların yani nüfusu bin kişiyi bile bulmayanların dilini kültürünü korumaları ve geliştirmeleri gerektiğini sık sık dile getiriyorlar ve her türlü desteği sunuyorlar.Sizce bütün bunlar neden??Zazalar deyince bazıları nedense tırsıyor.
Diyelim ki Zazaca Kürtçenin bir lehçesi ,peki neden Roj,Med gibi TV lerde zazacadan fazla bahsedilmiyor,ve eğer zazaca Kürtçenin bir lehçesiyse neden bin kişinin konuştuğu lehçeye daha çok önem veriliyor??Aslında Kürtlerde istemiyorlar,zazalar onlar için büyük bir tehdit çünkü.
Zazalar ve Kürtlerin İslam kardeşliği dışında hiçbir ortak yönü yoktur(gelenek,kültür,dil).Sadece birbirleriyle ortak olan yönleri; aynı coğrafyayı paylaşmaları ve azınlık durumda oldukları devletlerin çatısı altında gördükleri baskı ve haksızlıklara karşı birlikte hareket etmeleridir.
Kısacası; dil kültürdür,dil bir milleti var eden unsurdur.Diline önem vermeyen bir insanın vatan ve millet sevgisi sahtedir.Ve sonuç olarak şunu söylemek gerekirse;zaza dili hiçbir dile kuyruk değildir ve en önemliside bu dil yaşayacaktır..
ELİDA ZERRİ den alıntıdır.